Tosya geçmiş dönemlerde sırasıyla Gasgas, Hitit, Firik, Lidya, Kimer, Trak, Roma ve Bizans egemenliği altında kalmıştır. Tosya ve çevresi IV. yüzyılın sonlarından XI. yüzyılın sonuna  kadar yaklaşık yedi  yüzyılı Bizans egemenliğinde geçirmiştir.

1071 Malazgirt zaferinden sonra Selçukluların önderliğinde Orta Asya’dan gelen Türk boylarının Fetihle alınan yerlere iskan edildiği görülür. Ancak Paflagonya adı verilen ve Kuzeybatı Anadolu’yu da içine alan bu bölgenin fethi XI. Yüzyılın sonlarına kadar sürmüştür. Tosya’da doğal olarak bu yüzyılın sonunda Türk topraklarına katılmıştır. 

Milli Mücadele yıllarında eli silah tutan Tosya’lılar cephede savaşırken geriye kalanlar cepheye silah ve mühimmat sevkiyatında bulunmuşlardır. Tosya, işgale uğramamış olmasına rağmen, Kuvvay-i Milliye’ye her türlü desteği sağlamış; Sakarya ve Başkomutanlık Meydan Savaşları’nda resmi kayıtlara göre 310 şehit vermiştir.

COĞRAFİ YAPISI     :

Tosya, Karadeniz Bölgesinin Batı Karadeniz bölümünde yer alan  Kastamonu İline bağlı bir ilçedir. 41 derece 01 dakika kuzey enlemi ile, 34 derece 03 dakika doğu boylamındadır Kuzeyde Kastamonu Merkez ilçesi, Doğu ve Güneydoğu’da Çorum, Güney ve Güneybatısında  Çankırı illeri ile çevrilidir. Yüzölçümü 119.500 hektardır.

İlçemizin yerleşim birimlerindeki içme suyu ihtiyacı, doğal kaynaklardan sağlanmaktadır. İlçe merkezinde Taslıpınar, Aşağıpınar, Kuyumcupınarı diye adlandırılan üç adet tarihi  pınar vardır. İlçenin  Ermelik köyündeki Acısu ile Acıkavak mevkiindeki sular, şifalı sulardandır. Devrez ve Derinöz çayları ilçenin belli başlı akarsularıdır.

JEOLOJİK YAPISI    :

Tosya, Kuzey Anadolu Fay hattında bulunmaktadır. Tarihte bir çok depreme sahne olmuştur. 1943 yılında Tosya-Ladik hattında meydana gelen 7,6 şiddetindeki  depremde ilçe merkezinde 1200 kişi hayatını kaybetmiştir. Birinci derecede deprem kuşağında bulunan İlçemiz, deprem acısından büyük bir risk altındadır. Kuzey Anadolu Fay Hattı’ndaki hareketlenmelerden etkilenmektedir. Son yıllardaki hızlı ve çok katlı  yapılaşma halkı tedirgin etmiş, bu nedenle de idari tedbirler alınmaya ve uygulanmaya başlanmıştır.

      Deprem Sonrası-Cumhuriyet Meydanı (Kasım-1943)

İdari Yapı:

İlçemize bağlı 1 belde ve 52 köy bulunmaktadır. İlçe merkezi 23 mahalleden, Ortalıca Beldesi 2 mahalleden oluşmaktadır. Küçük yerleşim merkezleri en az 10-15 haneli köy altı yerleşim birimleri olup; mahalle olarak adlandırılmaktadır. 

       İlçede; 24 adet İlçe Müdürlüğü bulunmaktadır.

EĞİTİM ve KÜLTÜR DURUMU :

İlçemizde batılı anlamda eğitim-öğretim 19. yüzyılın sonlarında bugünkü kapalı çarşının yerinde Rüştiye Mektebinin açılması ile başladığı bilinmektedir. Daha sonra şimdi Fevzipaşa İlköğretim Okulunun yerinde Sakarya Kız Mektebi, (İlkokul seviyesinde) Fatih İlköğretim Okulunun yerinde de Fevzipaşa İlk Mektebi açılmıştır. Ortaöğretim seviyesinde 1956-1957 öğretim yılında Atabinen Kız Sanat Okulu açılmıştır. Aynı okul 1967-1968 öğretim döneminde Kız Sanat ortaokuluna dönüştürülmüştür. 1970-1971 döneminde de bugünkü adıyla Atabinen Kız Meslek Lisesi adını almıştır. 1967 yılında Tosya Lisesi, 1975 yılında İmam Hatip Lisesi, 1978 yılında Endüstri Meslek Lisesi, 1976 yılında Ticaret Meslek Lisesi, 1988 yılında Anadolu Lisesi, 2002 yılında Anadolu Öğretmen Lisesi açılmıştır.

Tosya’da; 1 adet Ana Okulu, 1 Adet Uygulama Anasınıfı, 16 adet Ana Sınıfı, 1 Adet Özel Alt Sınıf,  29 İlköğretim Okulu ile 8 adet Ortaöğretim Okulu, 2 Adet Yaygın Eğitim Okulu hizmet vermektedir. Bu okullarda; 22 Ana Sınıfı Öğretmeni,  138 Sınıf Öğretmeni ve 260 adet Branş öğretmeni  görev yapmaktadır.

2007-2008 Eğitim-Öğretim Yılında ; Okul Öncesi Eğitimde 369, İlköğretimde 4559, Orta Öğretimde 1887, Yaygın Eğitimde de 350 öğrenci/kursiyer olmak üzere toplam 6796 öğrenci öğrenim görmektedir.  İlköğretimde okullaşma oranı %100, Ortaöğretimde ise % 60’dır.  İlköğretimde toplam 268 derslik mevcut olup bir dershaneye ortalama 18 öğrenci;  Ortaöğretimde 98 derslik mevcut olup, dershane başına 19 öğrenci düşmektedir. 

2006-2007 eğitim-öğretim yılı itibariyle lise ve dengi okullarımızdan 400 öğrenci mezun olmuş, üniversite sınavına giren 351 öğrenciden;  56’sı Lisans, 41’i ise Ön Lisans  bölümlerini, 10’u Açık Öğretim Fakültesini kazanmışlardır. (Başarı Oranı : %30.5)  Ayrıca; 55 Öğrenci sınavsız olarak yerleşmiştir.

2006-2007 eğitim-öğretim yılı itibariyle İlköğretim Okullarımızdan mezun olan 581öğrenciden; 3 öğrenci Fen Lisesini, 23 öğrenci Anadolu Öğretmen Lisesini, 60 öğrenci Anadolu Lisesini, 115 öğrenci ise diğer Liseleri kazanmış olup; toplam 200 öğrenci OKS sonucuna göre yerleşmişlerdir.

Yaygın eğitim kurumu olan Halk Eğitim Merkezi ve Akşam Sanat Okulu 1 Müdür, 2 Müdür Yardımcısı, 3 Öğretmen, 1 Memur, l Sayman ve 1 Hizmetli ile kendi binasında hizmet vermektedir. 2007-2008 öğretim yılında merkezde ve köylerde toplam 1600 kursiyer için 20  dalda 46  adet kurs açılmıştır.

Mesleki Eğitim Merkezi 1 Müdür, 2 Müdür Yardımcı, 6 Öğretmen ile 1 Veri Hazırlama Kontrol İşletmeni ile kendi binasında hizmet vermekte olup; 2007-2008 eğitim-öğretim yılında farklı meslek dallarında 8 sınıfta toplam 110 çırak öğrenci ile 80 Kalfaya Ustalık eğitimi verilmektedir. 2007 Yılı içerisinde, 31 kişi ustalık belgesi, 31 kişi kalfalık belgesi, 12 kişi usta öğretici belgesi almıştır

İlçede 3 özel dershane, 1 sürücü kursu, 2’si kız, 2’si  erkek olmak üzere 4 özel öğrenci yurdu bulunmaktadır. Tosya Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından işletilen 1 kız ve 1 erkek öğrenci yurdu da ilçemizdeki maddi durumu zayıf 100 öğrenciyi barındırmaktadır.

Belediye ve okullarımızın katkılarıyla spor ve folklor faaliyetleri yapılmakta olup, basımevi, kitapevi, sinema ve tiyatro gibi faaliyetler bulunmamaktadır.

NUFUS:

Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonucuna  göre İlçe Merkezinin 2007 yılı nüfusu 26.841, köylerin nüfusu 14.205 olup, toplam ilçe nüfusu 41.046 kişidir. Nüfus yoğunluğu ovalık alanlarda yüksek, dağlık alanlarda ise düşüktür.

Merkez nüfusunun 13.159’u  erkek, 13.682’si kadın;  Köy nüfusunun ise 6.815’i erkek, 7.390’ı kadındır

2000-2007 yılları nüfusları karşılaştırıldıklarında; İlçe merkezinin nüfusunun artış gösterdiği, köylerin ise göç verdiği görülmektedir.

İlçemizin sayım yılları itibarıyla nüfus durumunu gösterir çizelge şu şekildedir:

SOSYAL DURUMU   :

İlçemiz, tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Yakın tarihe kadar çeşitli azınlıklarla beraber yaşamış olması sebebiyle;  kendi içine kapanık, gelenek ve göreneklerine sıkı bir şekilde bağlı bir yaşantı ve kültür yapısı ortaya çıkarmış, yabancı kültürlere karşı toplum kendi duvarını oluşturmuştur. Sosyal kurumların gelişmemiş olmasında geleneksel yapı rol oynamıştır.  Buna karşın Kaymakamlıkça  düzenlenen panel, konferans ve yarışmalar, Belediye Başkanlığınca düzenlenen açık hava konserleri, okulların getirmiş oldukları gezici tiyatro grupları,  geleneksel halı saha futbol turnuvası sosyal ve kültürel yaşantının hareketlenmesini sağlamıştır. İlçemizde halkın sosyal yaşantısında “bağ kültürü”nün önemli bir yeri vardır. Halkın büyük bir kısmı baharın gelmesi ile beraber bağlara gidip “gümele”  adı verilen ahşap iki katlı bağ evlerine yerleşmektedir. Buralarda son bahara kadar hem bağ işlerini yapıp kışlık erzakını temin etmekte hem de şehrin gürültüsünden uzak huzurlu bir yaz dönemi geçirmektedir. Ayrıca yine ilçemiz sınırlarında bulunan  Üçolukları, Dipsizgöl, Yeşilgöl, Çukurhan, Kösençayırı gibi dinlenme ve mesire yerleri yaz aylarının gelmesi ile sosyal yaşantıyı hareketlendirmektedir.

 Halkın Örf ve Adetleri  

 İlçemiz, Anadolu kültürünü gelenekleriyle günümüzde de sürdürmektedir. Özellikle düğün ve bayramlarda genç kızlar ve kadınlar üçetek,  sevai, bindallı, camfes, kadife, kutnu gibi yerel giysilerini giyerek bunların yaka, omuz gögüs ve etekleri hayvan motifleriyle süslemektedir.Yöresel düğün üç gün sürer. Genelde Salı akşamları başlar. Bindallı, sevai gibi kıyafetleri giyen, fes, sıra altın, kıstı ve gerdanlığını takınan geç kızlar ve kadınlar akşama doğru düğün evine gelirler, yöresel oyunlarla eğlenirler. Çarşamba kına günü, Perşembe gelin alma günü, Cuma duvak günüdür. Özellikle düğünde gelin ve damat kendi aralarında “helasa”denilen bir oyunla eğlenirler.  Bu oyun gelin yada damadın bir sandalyeye oturup, etrafında halka olan arkadaşlarının maniler söyleyip sandalyeyi havaya kaldırıp-indirmesinden oluşur. Diğer bir yöresel düğünde “sünnet düğünü” dür. Perşembe günü başlar, Cuma günü sona erer. Perşembe günü davetlilere Tosya Pilavı ikram edilir. Cuma günü “helva topu” yapılır. Helva topu, Cuma günü saat 10-15 arasında kadın davetliler arasında yapılır. Kadınlar, süslenmiş karyolasında yatan sünnet olacak çocuğu eğlendirir. Çalgıcı da bunlara eşlik eder. Gelen takı, hediye ve paralar oğlanın baş uçundaki torbaya konur. Helva topu, bir masa etrafında toplanıp, ilahi söylenmesiyle başlar. Sonra helva sinisi istenir Sinide kule şeklinde süslü, renk renk helvalar vardır. Sini tömbek eşliğinde manilerle masada çevrilir. Etrafındakiler helva sinisini sımsıkı tutar. Maniler bittikten sonra biraz çekişme ile siniyi çekip almayı kim başardıysa koşarak mutfağa götürür. Sonra helvalar kesilip tabaklarla davetlilere ikram edilir. Bir başka yöresel gelenek olan  “Beşik Mevlidi” dir. (genelde ilk çocukta yapılır) Bebeğin kırkı çıkınca kadın davetlilere Tosya Pilavı ikram edilip mevlüt okunduktan sonra bebeğe getirilen altın ve hediyeler takılır, sohbet edilip dağılınır. Yöreye ait başlıca diğer adetler şöyledir:

İlçemiz, Anadolu kültürünü gelenekleriyle günümüzde de

a) Ramazan Bayramı sabahı evlerde Tosya Pilavı pişer, komşular birbirlerine kapaklı bakır sahanlar içinde ikram eder.

b) Cenaze evine taziyeye giderken yemek götürülür.

c) Cenaze sahibi ölümün genellikle yedinci günü, içine un helvası konulmuş bazlamaç dürüm dağıtır. Buna Yoka denir. Yoka’yı ölü evinin geçleri kapı kapı dolaşarak dağıtır

-Yöresel Yemekler

  Tosya’nın kendine özgü değişik yemekleri vardır. Bunlardın en önemlisi düğünde, bayramda, cenaze evinde sabah öğle ve akşam her öğünde ana yemek olan pirinçten yapılan “Tosya Pilavı” dır. Hemen ardından Ramazan boyunca iftarda her gün yenen fırında “caba “ denilen toprak kaselerde pişirilen yarma buğdaydan yapılan “keşkek” yemeği gelir.

 Bunun yanında tarhana çorbası, toyga aşı, erişte, lop, kaha, bişi, bazlama. kül çöreği, cevizli tarhana, mıhlama, serme, kaygana, güveç, kabak ve lahana saçalaması, gavur pancarı sayılabilecek diğer yöresel yemeklerdir. Tatlı olarak da pekmezli un helvası. çekme helva taş kadayıf, kızılcık reçeli, elma ve erik pelverdesi sayılabilir. Kış yiyeceği olarak da turşu, kurutulmuş sebze, pekmez, salca, yaş ve kuru tahrana hazırlanmaktadır.                      

-Sosyal Tesisler

-Belediye Başkanlığına ve şahıslara ait üç adet düğün salonu,

-Gençlik ve Spor İlçe Müdürlüğüne ait 1500 kişilik kapalı spor salonu,  2500 kişilik çim zeminli stadyum ve 300 kişilik Yatılı İlköğretim Bölge Okulu spor salonu,

-Şehrin muhtelif yerlerinde çocuk oyun bahçeleri, ile İlçe Merkezinin dışından geçmekte olan D-100 karayolu üzerinde  faaliyet gösteren üç dinlenme  tesisi,

-İlçemiz Halk kütüphanesinde 100 kişilik konferans salonu,

-Ayrıca, Halk Eğitim Merkezi ve okullarda da salonlar mevcut olup, belli dönemlerde okullar ve öğrenciler tarafından çeşitli oyun ve müsamerelerde kullanılmaktadır.

  -Tosya Kültür Merkezi’nin yapım çalışmasına 1994 yılında başlanılmış, halen yapımına devam edilmektedir.

-Konut Durumu :

İlçemizde Belediye sınırları ve imar planı çerçevesinde planlı binalar mevcut olup, yeni yapılaşmalar devam etmektedir. Buna ilave olarak Ortalıca beldesinde parselasyon çalışmaları ve imar planı  hazırlama çalışmaları 1998 yılında tamamlanmıştır.

İlçemizde konut sorunu bulunmamaktadır. Ancak son yıllarda gerçekleştirilen çok katlı yapılaşma, deprem kuşağında olan ilçemiz halkı için risk oluşturmuştur.

EKONOMİK DURUM   :

İlçemiz ekonomisi çevre il ve ilçelere göre canlılık ve çeşitlilik arz etmektedir. Ağaç işleri sanayi, toprak sanayi, yem sanayi, dokumacılık, meyve suyu fabrikası, el sanatları gibi değişik sanayi kolları mevcuttur.

Özellikle Ağaç İşleri Sanayi (ahşap doğrama), ilçe ekonomisine büyük bir katkı sağlamaktadır.    Tosya’da üretilen kapı ve pencereler Türkiye’nin hemen hemen her vilayetine pazarlanmakta, hatta az bir miktar da olsa ihraç edilmektedir. 700 adet iş yerinde faaliyet gösteren sektör, Tosya’yı bu alanda önemli bir konuma getirmiştir.

Bunun yanında Dokumacılık, özellikle kuşak, kese ve tela imalatı 1500’lü yıllardan itibaren yerel bir meslek olarak faaliyetini sürdürmektedir. Özellikle yılda 3.5 milyon metreye varan tela imalatı yurdumuzun bu alanda önemli bir ihtiyacını karşılamaktadır.

El sanatlarından olan bıçak-bıçkı imalatı daha çok hediyelik süs eşyası olarak dış pazara hitap etmekte, halkın önemli bir bölümü  geçimini bu işten sağlamaktadır.

 - (2007 Yılı Sonu İtibariyle) Vergi Mükellefi Durumu :

Gerçek Usul Gelir Vergi Mükellefi	1356
Basit Usül Gelir Vergisi Mükellefi	700
G.M.S.İ. Mükellefi	388
Kurumlar Vergisi Mükellefi	248
Motorlu Taşıtlar vergisi mükellefi	6588
Toplam	12280

-2007 Aralık ayı sonu itibariyle:                                                         (YTL.)

Tahakkuk Toplamı	21.209.449,57
Tahsilat Toplamı	15.207.982,78

 Tahakkukun Tahsilata oranı % 71.70’dür.

Çeşitli alanlarda faaliyet gösteren 3 Kollektif Şirket, 133 Limited Şirket, 50 Anonim Şirket olmak üzere   toplam 186 Şirket ile  64 Kooperatif ve 6 banka şubesi ( Ziraat Bankası, Halk Bankası, Vakıfbank, İş Bankası, Şekerbank, Akbank) bulunmaktadır.

-Diğer Esnaf ve Sanatkar  Kuruluşları:

İlçemizde 10 oda başkanlığı bulunmaktadır. Bu meslek teşekkülleri üyelerinin mesleki eğitimine ve resmi kurum ve kuruluşlarla olan ilişkilerine yardımcı olmaktadır.

-Tarım ve Hayvancılık          

İlçemizin geçim kaynakları arasında tarım ve hayvancılığın önemli bir yeri vardır. Özellikle sulu tarıma dayanan pirinç üretimi ilçemizi yurt çapında bir marka olarak önemli bir yere getirmiştir. Yukarı Ova ve Aşağı Ova bölgelerinde “sarıkılcık, akçeltik, maratelli, groski, liba, yaşar ” çeşitleri ile “Tosya Pirinci” üretimine devam edilmektedir. Bu ovalarda yılda 8.000 ton  ürün alınmaktadır..

İlçemizin  harita alanı toplamı 1.195.000 dekardır. Bunların;

% 19’u tarım arazisi (228.318 dekar)

% 56’sı orman alanı (674.240 dekar)

% 5’i çayır ve mera alanı (61.983 dekar)

% 20’si yerleşim alanı, çıplak tepe, su yatağı, kullanılmayan alan vs.  (239.000 dekar)

  Tarım arazilerinin %30’u sulanabilmektedir. Geri kalan %70’i sulanamayan (kıraç) arazidir.

İlçemizde m² ye düşen yağış miktarı yılda ortalama 450 ml. dir. 

Hayvan yetiştiriciliği de ilçemizde önemli geçim kaynaklarındandır. İlçemizde 23.530 adet büyükbaş, 15.550 adet de küçükbaş hayvan bulunmaktadır. Hayvancılığın geliştirilmesi için damızlık teminini, suni tohumlama çalışmaları sürdürülmektedir. 

İlçemiz köylerinde faaliyet gösteren 31 adet Tarımsal Kalkınma ve 9 adet Sulama Kooperatifi bulunmaktadır.

         Ortalıca Tarımsal Kalkınma Kooperatifi bünyesinde Kırsal Alanda S.D. Projesi kapsamında 2*100 aile süt inekçiliği ; Akbük’te ise 2*69 aile süt inekçiliği projesi uygulanmıştır.

NOT: Bütün bu veriler Tosya Kaymakamlığı Resmi Web Sitesinden Alınmıştır. www.tosya.gov.tr